Assertiviteit

Het woord Assertiviteit is een verzamelbegrip dat gebruikt wordt in de sociale psychologie. Het betreft de omgang met andere mensen in relaties, werk, scholing en andere sociale situaties.

Assertief gedrag

Als je assertief adequaat reageert dan kom je op voor je eigen mening, rechten en standpunten zonder je gesprekspartners agressief te benaderen zodat zij in hun waarde blijven. Assertief gedrag houdt het contact tussen mensen in stand.
Voor veel, vaak verlegen en introverte mensen is assertief gedrag moeilijk op te brengen. Aangezien ze conflictsituaties zo veel mogelijk vermijden brengen zij zichzelf en anderen in de problemen. Maar ook meer expressieve mensen hebben vaak moeite om te communiceren met respect voor zichzelf en anderen.

Assertief gedrag zit tussen twee gedragsvormen in: Sub-assertief gedrag en (passief)-agressief gedrag. Als je sub-assertief bent laat je je makkelijk de mond snoeren door anderen. Agressief gedrag houdt in dat mensen zich dominant opstellen. Subassertief gedrag wordt vaak veroorzaakt door agressie van een ander en agressief gedrag wordt weer versterkt door een sub-assertieve reactie. Ze houden elkaar in stand in een vicieuze cirkel. Het heeft daarom weinig zin als sub-assertieve mensen hun rol opeens overcompenseren met agressiviteit.

De cirkel wordt doorbroken door assertief gedrag dat zich kenmerkt door:

• kritiek durven uiten
• aandachtig kunnen luisteren
• duidelijk formuleren van eigen wensen
• voor jezelf spreken
• niet zeggen wat een ander wil horen maar je eigen mening durven geven
• emoties durven tonen en uiten
• gemeende complimenten kunnen geven en ontvangen
• verzoeken doen en kunnen weigeren.

Sub-assertief gedrag

Sub-assertieve mensen laten zich makkelijk commanderen en doen vaak wat je zegt. Dit lijkt vaak makkelijk voor alle betrokkenen. De persoon zelf vermijdt conflicten en de mensen in de omgeving (bijvoorbeeld collega's) krijgen hun zin. De subassertieve persoon neemt bijvoorbeeld werk van anderen over en loopt niemand in de weg.
Dit werkt echter alleen op de korte termijn. Op de lange termijn leidt het vaak tot problemen. Mensen krijgen hun werk niet af, maken te veel fouten omdat ze te snel moeten werken of omdat ze precies doen wat hen gezegd wordt ook als een opdracht verkeerd geformuleerd is, ze melden problemen vaak pas als het te laat is en nemen onverwachts ontslag zonder ooit een signaal van ontevredenheid te hebben gegeven.

Subassertiviteit kan verder leiden tot het opbouwen van onderhuidse spanning, wat allerlei klachten of zelfs overspannenheid tot gevolg kan hebben.Dit is precies de reden waarom leidinggevenden hun werknemers op assertiviteitstraining sturen ondanks dat ze na afloop meer tegenspraak kunnen verwachten.

Subassertief gedrag kenmerkt zich door:

• zich stil houden
• snel toe geven
• geen kritiek durven geven
• niet echt ontvangen van complimenten 
• vermijden van onenigheden.

Agressief gedrag

Mensen met agressief gedrag tonen weinig respect voor andermans mening, luisteren slecht, schreeuwen zelfs  of uiten zich op een beschuldigende toon. Ook dit gedrag kan voordelen hebben op de korte termijn, doordat mensen conflicten met jou vermijden en gewoon doen wat je zegt. De gevolgen zijn echter hetzelfde als hierboven beschreven en in het slechtste geval ben je zelf ook nog verantwoordelijk.

Overreageren d.m.v. verbaal geweld wordt ten onrechte wel eens als assertief gezien, maar is dit zeker niet. Het werkt vaak alleen op de korte termijn. Daarnaast wordt het vaak als uiting van machteloosheid gezien waardoor je omgeving je niet meer serieus neemt.

Agressief gedrag kenmerkt zich door:

• het overheersen van anderen
• het negeren van anderen
• slecht luisteren
• overdreven veel kritiek op anderen geven en deze kritiek blijven herhalen
• het verheffen van de stem of zelfs schreeuwen

Oorzaken van sub-assertiviteit

Een sub-assertiviteit kan in het verleden zijn afgedwongen, bijvoorbeeld in het ouderlijk huis.
Niet-adequate cognities hebben over assertief gedrag: "bescheidenheid siert de mens, dus ik houd mijn mond".
Een gebrek aan sociale vaardigheden.

Hulp

Een 'zelfhulp'-organisatie is bijvoorbeeld de Vereniging van Verlegen Mensen (VVM). In alle plaatsen in Nederland en België is ook hulp te krijgen via de huisarts

Trainingen

Assertiviteitstrainingen, of persoonlijke effectiviteitstrainigen, kunnen uitkomst bieden. Assertiviteitstrainingen zijn bruikbaar om zowel sub-assertief en agressief gedrag aan te pakken.
Bij assertiviteit speelt lichaamstaal een belangrijke rol en daarom wordt tijdens een goede assertiviteitstraining ook veel aandacht besteed aan non-verbale aspecten. Het is niet genoeg om alleen te leren welke woorden je moet gebruiken om iemand adequaat kritiek te geven. Hoe zou je jouw mening overtuigend kunnen overbrengen als je spreekt met zachte stem terwijl je je ogen neerslaat en je mond achter je hand verbergt?

Voordat je met overtuiging kunt spreken dien je er allereerst voor te zorgen dat je jezelf ook zelfbewust (assertief) toont. Verder is het belangrijk om iets te weten over gespreksvaardigheden en het verschil te leren zien tussen vorm en inhoud van een boodschap.

Sommige assertiviteitstrainingen gaan ervan uit dat volwassenen in hun functioneren op dezelfde manier hun plek innemen als ze vroeger deden in het ouderlijk gezin. Denk hierbij aan thema's als jezelf kleiner maken, jezelf groter maken, er niet mogen zijn, jezelf onderdrukt voelen, conflicten, trauma's, enz. Het zogenaamd 'Systemisch Werken' (in gezinsopstellingen) biedt dan handvatten om die oude plek weer in te nemen en dan die lage assertiviteit blijvend te overwinnen.

Assertiviteit speelt op alle niveaus binnen organisaties en relaties.

(Bron: Wikipedia met eigen aanvullingen.)